УМОВИ Й ОСОБЛИВОСТІ ВИЗНАЧЕННЯ ПРИКОРДОННИХ ТЕРИТОРІЙ ДРУГОЇ РЕЧІ ПОСПОЛИТОЇ
DOI:
https://doi.org/10.32782/2307-7778/2025.2.11Ключові слова:
Друга Річ Посполита, прикордонні території, державний кордон, адміністративно-правове регулювання, демаркація, міжвоєнний період, прикордонна політика, безпекаАнотація
Мета статті – проаналізувати історико-політичні, адміністративно-правові та географічні умови формування прикордонних територій Другої Речі Посполитої, з’ясувати особливості їх визначення та функціонування в міжвоєнний період. Методологія дослідження. У дослідженні застосовано поєднання загальнонаукових та спеціально-історичних методів. Історико-генетичний метод використано для простеження процесу формування прикордонних територій; історико-порівняльний – для зіставлення підходів до визначення кордонів на різних ділянках; географічний – для аналізу природних і просторових чинників. Системний підхід дав змогу розглядати прикордонні території як складник політико-адміністративної структури держави. Застосовано також критичний аналіз джерел та нормативно-правових актів Другої Речі Посполитої. Наукова новизна дослідження полягає в комплексному розгляді процесу визначення прикордонних територій Другої Речі Посполитої крізь призму поєднання політичних, адміністративно-правових, географічних та безпекових чинників.У роботі уточнено зміст і функції прикордонних зон у системі державного управління міжвоєнної Польщі, виокремлено ключові етапи формування їхніх меж та проаналізовано особливості застосування правових механізмів для їх визначення. Уперше узагальнено й систематизовано нормативно-правову базу, що регулювала статус прикордонних територій у зазначений період. Висновки. Визначення прикордонних територій Другої Речі Посполитої зумовлювалося поєднанням міжнародно-політичних, адміністративно-правових, географічних та безпекових чинників. Процес формування прикордонних зон відбувався поетапно й супроводжувався укладанням міжнародних угод, демаркацією кордонів та створенням системи охорони. Особливу роль відігравала нормативно-правова база, що регламентувала режим прикордонних територій.
Посилання
Oleszkowicz R. Z zagadnień rozwoju struktur terenowych polskiego wywiadu i kontrwywiadu wojskowego w okresie walki o granicę wschodnią (1918–1922) / Wywiad i kontrwywiad II Rzeczpospolitej w walce o granicę wschodnią w latach 1918–1922. Warszawa, 2021. S. 9–37.
Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 stycznia 1999 roku o uczczeniu pamięci Romana Dmowskiego. Monitor Polski. 15 stycznia 1999 r. S. 1.
Memoriał w sprawie uznania niepodległości Polski złożony przez R. Dmowskiego rządowi rosyjskiemu na ręce Ambasadora w Paryżu. Polityka polska i odbudowanie państwa. T. 2. Warszawa, 1989. S. 210.
Pajewski J. Wokół sprawy polskiej. Paryż-Lozanna-Londyn, 1914–1918. Poznań 1970. S. 133.
Tekst deklaracji zob. R. Dmowski. Polityka polska i odbudowanie państwa. T. 2. Warszawa, 1989. S. 213–214.
Dmowski R. Pełny tekst dokumentu zob. Nota Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu do Ministrów Państw Sprzymierzonych przed Konferencją Międzysojuszniczą Roku 1917. Polityka polska i odbudowanie państwa. T. 2. Warszawa, 1989. S. 290.
Powstanie II Rzeczypospolitej. Wybór dokumentów 1866–1925 / red. H. Janowska, T. Jędruszczak. Warszawa, 1984. S. 410.
Biala księga bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa, 2013. 265 s.
Rozporządzenie Rady Obrony Państwa z dnia 20 lipca 1920 r. w przedmiocie ochrony granic. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nr. 64. Poz. 426. S. 1104–1106.
Zbiór ustaw, rozporządzeń i tymczasowych przepisów obowiązujących straż celną pełniącą ochronę północnych, zachodnich i południowych granic Rzeczyp. Polskiej. Wydanie drugie nieoficjalne rozszerzone i uzupełnione według stanu z dnia 1. października 1926 r. Opracował Krywieńczyk Ludomir Komisarz Straży Celnej Kierownik Komisarjatu Straży Celnej Lubliniec-północ. Lubliniec: Nakładem autora, 1926. 371 s.
Obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 listopada 1928 r. o sprostowaniu błędów w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o Straży Granicznej. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nr. 94. Poz. 835. S. 2037–2038.
Polsko-niemiecki układ o górnośląskim pasie pogranicznym, zatwierdzony ustawą z dnia 9 lipca 1924 r. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nr. 72/24. Poz. 708. S. 1076–1083.
Tomaszewski B. Granica państwowa między Rzecząpospolitą Polską i Królestwem Rumuni 1921–1939. Biuletyn Centralnego Ośrodka Szkolenia. Nr 1–2/2013. S. 225–240.
OBWIESZCZENIE Wojewody Tarnopolskiego z dnia 1 sierpnia 1924 L. WB. 6686/pr. o wprowadzeniu w życie na terytorjum Województwa Tarnopolskiego Rozporz. Rady Obrony Państwa z dnia 20 lipca 192U r. w sprawie ochrony granic (Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej ex 1921 Nr. 77 poz . 529). Dziennik Urzędowy Wojewodztwa Tarnopolskiego. Tarnopol, 1 sierpnia 1924. S. 3–4.
Zbiór pzrepisów administracyjnych. Podręcznik dla szkolenia na posterunlach i w komisariatach. Warszawa: Drukem «Gazety administracji i policji państwowej», 1930. 647 s.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o Straży Granicznej. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nr. 37. Poz. 349. S. 765–774.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 października 1932 r. w sprawie zmiany niektórych postanowień rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o Straży Granicznej. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nr. 89. Poz. 749. S. 1810.
Oświadczenie Rządowe z dnia 29 grudnia 1926 r. w sprawie złożenia przez Portugalję w Sekretarjacie Ligi Narodów dokumentu ratyfikacyjnego protokółu, dotyczącego poprawki do art. 393 Traktatu Pokoju, podpisanego w Wersalu dnia 28 czerwca 1919 r. oraz odpowiednich artykułów innych traktatów pokoju. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nr. 13. 1927. Poz. 105. S. 124.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1921 r. o rozciągnięciu mocy obowiązującej rozporządzenia Rady Obrony Państwa z dnia 20 lipca 1920 r. w sprawie ochrony granic na województwa: nowogródzkie, wołyńskie i poleskie oraz na powiat grodzieński, województwa białostockiego. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Ex 1921 Nr. 77. Poz. 529. S. 1396.
Ogłaszając o powyższem, podaję niżej do powszechnej wiadomości granice stref nadgranicznej i granicznej na terytorjum Województwa Tarnopolskiego. Dziennik Urzędowy Wojewodztwa Tarnopolskiego. Tarnopol, 1 sierpnia 1924. S. 5.
Обіжники, розпорядження та листування з інспектором прикордонної охорони, воєводськими округами про визначення прикордонних меж Польщі, том І. ЦДІАЛ України. Ф. 162. Оп. 1. Спр. 19. 165 арк.
Konwencja graniczna polsko-niemiecka. Czaty. Warczawa, 10 lutego 1926. Nr. 5. S. 11.
Władze administracji ogólnej o ochronie granicy. Czaty. Warczawa, 1 lutego 1926. Nr. 3. S. 15.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nr. 117/1927. Poz. 996. S. 1660–1663.
K. F. Nasza granica morska. Czaty. Warczawa, 20 stycznia 1926. Nr. 3. S. 5.
Kozłowski P. Wpływ Rusi Zakarpackiej na stan bezpieczeństwa wewnętrznego II RP w świetle materiałów straży granicznej 1936–1939. Artykuły dotyczące formacji granicznych z lat 1918–1939. URL: https://muzeumsg.strazgraniczna.pl/muz/publikacje/1918–1939/10085,Publikacje-1918–1939.html.
Baniewicz M. Wybrane problemy wywiadu Straży Granicznej w latach 1934–1935. Problemy Ochrony Granic. Biuletyn. Nr. 12 (2000). S. 7–22.
Kozłowski P., Szopa G. Dawna granica polsko-czechosłowacka w rejonie Howerli. Artykuły dotyczące formacji granicznych z lat 1918–1939. URL: https://muzeumsg.strazgraniczna.pl/muz/publikacje/1918–1939/10085,Publikacje-1918–1939.html.
Borucki T., Troll M. Znaki graniczne. Rozgraniczenie II Rzeczypospolitej z Rumunią w świetle źródeł archiwalnych i eksploracji terenowej. Cz. II. Geodeta. 2014. Październik. Nr. 10 (233). S. 42–46.
##submission.downloads##
Опубліковано
Номер
Розділ
Ліцензія
Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution 4.0 International License.
