НОРМАТИВНО-ПРАВОВІ ПОЛОЖЕННЯ ПРО ВІЙСЬКОВУ СЛУЖБУ В ДРУГІЙ РЕЧІ ПОСПОЛИТІЙ (1939 Р.)

Автор(и)

  • Ярослав БОГДАН Тернопільський національний педагогічний університет імені Володимира Гнатюка. https://orcid.org/0009-0004-6965-9863

DOI:

https://doi.org/10.32782/2307-7778/2026.2.2

Ключові слова:

Друга Річ Посполита, нормативно-правові засади, військова служба, Військо Польське, 1939 р.

Анотація

Мета статті – комплексно дослідити нормативно-правові засади організації та проходження військової служби у Другій Речі Посполитій у 1939 р., визначити особливості правового регулювання військового обов’язку, призову, комплектування та мобілізації Війська Польського, з’ясувати роль законодавчих і підзаконних актів у забезпеченні військової готовності держави напередодні Другої світової війни. Особливу увагу приділено нормативним положенням, що визначали правовий статус військовозобов’язаних і військовослужбовців, порядок виконання військового обов’язку та механізми мобілізаційної підготовки. Методологія дослідження. Дослідження здійснено на основі принципів історизму, об’єктивності та системності. Використано загальнонаукові методи аналізу, синтезу, узагальнення та систематизації, а також спеціально-історичні методи: історико-генетичний, історико-порівняльний і проблемно-хронологічний. Застосування історико-правового підходу дало змогу розглянути нормативно-правове регулювання військової служби у взаємозв’язку з політичними, військовими та суспільними процесами в Другій Речі Посполитій. Наукова новизна дослідження полягає у комплексному аналізі нормативно-правових засад військової служби у Другій Речі Посполитій станом на 1939 р. Уточнено основні напрями розвитку польського законодавства у сфері військового обов’язку та військової служби, систематизовано ключові нормативні положення щодо призову, проходження військової служби та мобілізації, а також визначено особливості їх функціонування в умовах військово-політичної ситуації 1939 р. Висновки. Нормативно-правова система Другої Речі Посполитої у сфері військової служби до 1939 р. сформувала розгалужений механізм правового забезпечення комплектування та функціонування Збройних сил Польської Республіки. Законодавчі й підзаконні акти регламентували військовий обов’язок громадян, порядок призову та проходження служби, правовий статус військовослужбовців, а також мобілізаційні процедури. У 1939 р. зазначена нормативна база скеровувалася передусім на забезпечення мобілізаційної готовності держави в умовах загострення міжнародної ситуації та безпосередньої військової загрози. Правове регулювання військової служби стало одним із важливих інструментів функціонування польської державної та військової системи напередодні початку Другої світової війни

Посилання

1. Kozłowski E. Wojsko Polskie 1936–1939. Warszawa, 1974. 382 s.

2. Jurga T., Maśnik-Jurga Z. Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 r.: organizacja, działania

bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa, 1975. 343, [1] s.: il., mapy. 3. Jurga T. U kresu II Rzeczypospolitej. Warszawa: Książka i Wiedza, 1985. 960 s.

4. Jurga T. Obrona Polski 1939. Warszawa: PAX, 1990. 866, [1] s., [120] s. tabl.

5. Stawecki P. Zarys dziejów wojskowości polskiej w latach 1864–1939. Warszawa, 1990. 958 s.

6. Kmiecik T. Sztab Generalny (Główny) Wojska Polskiego w latach 1918–1939. Słupsk, 2005. 323 s.

7. Targoński P. Mobilizacja alarmowa 1 Dywizji Piechoty Legionów w sierpniu 1939 roku. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica. 2021. Nr 109. S. 129–159.

8. Jarno W. Mobilizacja 25 Dywizji Piechoty w sierpniu 1939 roku. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica. 2022. Nr 111. S. 255–290.

9. Ustawa z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1924. Nr 61. Poz. 609. S. 893–905.

10. Obwieszczenie Ministra Spraw Wojskowych z dnia 8 marca 1928 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1924. Nr 46. Poz. 456, 457 i 458. S. 1019–1036.

11. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1938. Nr 25. Poz. 220. S. 375–401.

12. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lutego 1939 r. Poz. 81 i 82 o ustaleniu stosunku do służby wojskowej osób zamieszkałych na ziemiach odzyskanych. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1939. Nr 14. Poz. 81 i 82. S. 179.

13. Ustawa z dnia 30 marca 1939 r. o zasiłkach dla rodzin osób odbywających czynną służbę wojskową. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1939. Nr 29. Poz. 195 i 196. S. 582–585.

14. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 kwietnia 1939 r. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1939. Nr 35. Poz. 226. S. 693.

15. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 kwietnia 1939 r. w sprawie zmiany rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 października 1932 r. o służbie wojskowej podoficerów i szeregowców. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1939. Nr 35. Poz. 220 i 221. S. 686–687.

16. Rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych z dnia 27 kwietnia 1939 r. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1939. Nr 47. Poz. 299, 300 i 301. S. 804.

17. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 kwietnia 1939 r. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1939. Nr 41. Poz. 274 i 275. S. 751–757.

18. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 17 maja 1939 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Spraw Zagranicznych, Spraw Wojskowych, Skarbu oraz Opieki Społecznej w sprawie zmiany rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 kwietnia 1939 r., wydanego w porozumieniu z Ministrami: Spraw Zagranicznych, Spraw Wojskowych, Skarbu oraz Opieki Społecznej w sprawie określenia norm oraz terminów wypłaty zasiłków dla rodzin osób odbywających czynną służbę wojskową. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1939. Nr 41. Poz. 295. S. 789.

19. Ustawa z dnia 23 czerwca 1939 r. o przywróceniu mocy obowiązującej ustawy w przedmiocie uznania nazwisk podczas służby wojskowej. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1939. Nr 57. Poz. 368 i 369. S. 893–894.

20. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 września 1939 r. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1939. Nr 89. Poz. 574, 575, 576 i 577. S. 1280–1281.

21. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 września 1939 r. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1939. Nr 89. Poz. 574, 575, 576 i 577. S. 1280.

22. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 3 września 1939 r. o rozwiązywaniu umów najmu i eksmisji z mieszkań osób powołanych do służby wojskowej. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych

z dnia 2 września 1939 r. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 1939. Nr 89. Poz. 570, 571 i 572. S. 1278–1279.

##submission.downloads##

Опубліковано

2026-11-13