PROPER NAMES OF WOMEN IN POLISH AND UKRAINIAN PAREMIAS
DOI:
https://doi.org/10.32782/2307-1222.2026-61-18Keywords:
proper names, Polish language, Ukrainian language, comparative linguistics, category of evaluation, culture, paremias, proverbs and sayings about womenAbstract
The article presents a comparative analysis of Polish and Ukrainian paremias containing female personal names. The author examines the polyfunctionality of female anthroponyms as components of proverbs and sayings, highlighting their nominative, symbolic, and evaluative functions, as well as their role in articulating cultural stereotypes and moral judgements. Within the paremiological corpora of both languages, personal names are employed to typify female character traits, among which negative attributes significantly outweigh positive ones. The highest frequency is observed in expressions where female anthroponyms denote characteristics associated with intellectual deficiency, domestic ineptitude, and levity or perceived promiscuity. In the Ukrainian material, these features are manifested somewhat more intensively (21%, 17%, and 12%, respectively) than in the Polish equivalent (17%, 12%, and 10%). The study reveals a wide representation of diminutive and pejorative forms, which fulfil specific stylistic and expressive functions. Two distinct types of contrastive paremias are identified: gender-heterogeneous expressions, which highlight interactions between the sexes, and gender-homogeneous ones, in which different female archetypes are compared. Furthermore, both languages contain proverbs in which female names function in tandem with male names, reflecting both harmonious and conflictual inter-gender dynamics. The Ukrainian data records an extended spectrum of female nominations, including patronymics and nicknames derived from male names, reflecting a patriarchal model of defining female identity through the husband or father. Conversely, the Polish material demonstrates the use of female surnames as symbolic markers of character, behaviour, or social role. Such nominations facilitate generalisation and typification, transforming a specific anthroponym into a bearer of a stereotypical attribute. The comparison of Polish and Ukrainian paremiology identifies both universal tendencies – specifically the typification of female traits through onomastic components – and distinct differences that mirror the unique historical and cultural trajectories of each tradition.
References
Dudek-Szumigaj Agnieszka. Na Jurija, do Llia, po Dmytry. Chrononimy motywowane nazwami osobowymi w ukraińskim kalendarzu ludowym (na przykładzie gwar ukraińskich południowego Podlasia). Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio FF–Philologiae. 2022. 40(2). S. 215–226. DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ff.2022.40.2.215-226
Kosek Iwona. Zapis komponentów odproprialnych w polskich związkach frazeologicznych. Prace Językoznawcze. 2023. 25(2). S. 115–128. DOI: http://dx.doi.org/10.31648/pj.8917
Krajewski Lech. Porównania z antroponimicznym komponentem. [W:] Onomastyka literacka. Red. M. Biolik. Olsztyn, 1993. S. 385–392.
Piela Agnieszka. Fikcyjne nazwy własne w polskiej frazeologii. Prace Językoznawcze. 2024. 26(2). S. 85–100.
Piela Agnieszka. Antroponimy jako komponenty związków frazeologicznych. Acta Universitatis Wratislaviensis. 2015. 25. S. 73–82.
Szerszunowicz Joanna. Konotacje nazw własnych i ich frazeotwórczy potencjał w ujęciu konfrontatywnym. Prace Językoznawcze. 2009. nr. 11. S. 191–120.
Szerszunowicz Joanna. Imię Piotr jako komponent związków frazeologicznych w ujęciu konfrontatywnym (na materiale wybranych języków europejskich). Białostockie Archiwum Językowe. 2007. nr 7. S. 185–194.
Walczak Maciej. Imiona pochodzenia hebrajskiego w rosyjskich i polskich przysłowiach i powiedzeniach. Iudaica Russica. 2020. nr 4. S. 72–86. DOI: https://doi.org/10.31261/IR.2020.04.05
Weryha-Darowski Aleksander. Przysłowia polskie odnoszące się do nazwisk szlacheckich i miejscowości. Poznań: Żupański, 1874. 219 s.
Бачинська Г., Вербовецька О. Еквіваленти фразеологічних одиниць української та польської мов з онімним компонентом на (на матеріалі «Короткого українсько-польського словника усталених виразів»). Науковий вісник Ужгородського університету. Серія: Філологія. 2020. Вип. 2(44). С. 62–67. DOI: https://doi.org/10.24144/2663-6840/2020.2(44).62–67
Венжинович Н. Фраземи української мови з ономастичним компонентом у лінгвокультурологічному висвітленні. Наукові записки Тернопільського національного педагогічного університету. Серія: Мовознавство. Тернопіль: ТНПУ імені Володимира Гнатюка, 2017. Вип. 1(27). С. 63–66.
Венжинович Н. Фраземіка української літературної мови в контексті когнітології та лінгвокультурології: монографія. Ужгород : ФОП Сабов А. М., 2018. 463 с.
Герасимчук В. А. Власні імена в українських фразеологізмах. Дивослово. Київ, 2005. № 4. С. 43–47.
Жижома О., Гусєв М. Власні імена у фразеології української, польської та російської мов: семантика, образність і перекладацькі рішення. Вісник Приазовського державного технічного університету. Серія: Філологічні науки. 2025. Вип. 23. С. 112–120. DOI: https://doi.org/10.31498/2617-2038.14.2025.345708
Кононенко В. І. Мова. Культура. Стиль. Плай. Київ-Івано-франківськ. 2002. 460 с.
Кузь Г. Лінгводидактичний вимір української ономастичної фразеології. Теорія і практика викладання української мови як іноземної. 2021. Вип. 15. С. 120–129. DOI: http://dx.doi.org/10.30970/ufl.2021.15.3288
Мороз О. Фразеологічні одиниці з компонентом «власне ім’я» в сучасній українській мові: структурно-семантичний аспект: дис. … канд. філол. наук: 10.02.01. Донецьк, 2002. 224 с.
Пасік Н. М. Власні назви в українській фразеології та пареміології: дис... канд. філол. наук: 10.02.01 / Ніжинський держ. педагогічний ун-т ім. Миколи Гоголя. Ніжин, 2000. 202 с.








